O fundacji
Działalność i historia
Fundacja Rodziny Nissenbaumów działa na terenie Polski od 1983 roku. To właśnie wtedy podjęto pierwsze działania i poniesiono pierwsze nakłady finansowe. Fundacja była pierwszą fundacją założoną w Polsce po II wojnie światowej.
Przez wszystkie lata Fundacja angażowała się w liczne prace na terenie całej Polski. Dziś ma na swym koncie wiele ogrodzonych i uporządkowanych cmentarzy, prace restauracyjne w ohelach i synagogach oraz tablice pamiątkowe w miejscach martyrologii Żydów. Fundacja czynnie wspierała i nadal pomaga w odrodzeniu kultury żydowskiej w kraju. Wsparła finansowo główną wystawę w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz utworzyła Fundusz Edukacyjny Fundacji Rodziny Nissenbaumów. Za zgromadzone w nim środki zrealizowano pięć letnich, dwutygodniowych projektów edukacyjnych dla studentów z Polski, Izraela i Niemiec, a później także Ukrainy. Ich celem było propagowanie wiedzy o historii i kulturze polskich Żydów.
Fundacja jest jednym z 27 Znamienitych Sponsorów Muzeum POLIN.
Przez trzydzieści siedem lat swojej działalności w Polsce Fundacja wydała na realizację celów statutowych znaczne środki finansowe. Na początku działalności część tych środków pochodziła bezpośrednio od fundatorów - rodziny Nissenbaumów. Ułamek wydatków stanowiły darowizny od osób prywatnych i organizacji w Polsce i za granicą. Warte są szczególnego podkreślenia jako dary serca i przyjaźni.
W pierwszym dziesięcioleciu swego istnienia w Polsce Fundacja zainicjowała pracę przy ponad sześćdziesięciu obiektach. W niektórych z tych projektów uczestniczyły też inne organizacje, osoby prywatne lub władze lokalne. Do 2011 roku zostały ukończone prace przy ponad siedemdziesięciu obiektach. Ich zakres obejmował porządkowanie i grodzenie cmentarzy, remonty synagog i oheli, fundowanie płyt pamiątkowych, pomników i napisów, interwencje u władz w sprawie naruszenia świętości cmentarzy żydowskich, bezczeszczenia i dewastowania ich zasobów itp.
Zainteresowanie Fundacji poszczególnymi projektami nie kończy się jednak wraz z ‘przecięciem wstęgi’. Pracownicy Fundacji prowadzą stały nadzór nad cmentarzami i wracają na nie, jeśli pojawia się taka potrzeba. Kilkakrotnie zdarzało się, że nieznani sprawcy niszczyli jakieś ogrodzenie kradnąc jego metalowe elementy. Fundacja uzupełniała wtedy brakujące elementy na własny koszt. Trzeba też prowadzić bieżące prace konserwacyjne: malować pordzewiałe przęsła, wymieniać elementy połamane albo popękane, uzupełniać braki w betonowych postumentach itp. Jest to m.in. możliwe dzięki pomocy ludzi dobrej woli, którzy informują biuro Fundacji o takiej konieczności.
Działalność Prezesa Zygmunta Nissenbauma i jego Fundacji przynosiła różne wymierne korzyści. Niekiedy był to spektakularny sukces, jak np. w przypadku Leżajska czy Lelowa, gdzie prace przeprowadzone przez Fundację zachęciły do przyjazdów do Polski tysiące żydowskich pielgrzymów. Zjawiają się oni w obu tych miastach przynajmniej raz w roku w liczbie kilku tysięcy, aby uczcić rocznicę śmierci cadyków. Fundacja przyczyniła się też pośrednio do odrodzenia lokalnych społeczności żydowskich za granicą. Przy niektórych projektach powoływano wspólne komitety złożone m.in. z dawnych mieszkańców pochodzenia żydowskiego, którzy kilkadziesiąt lat po wojnie przyjeżdżali do swoich rodzinnych miejscowości, aby pomóc w restauracji cmentarza. Odradzały się dawne przyjaźnie polsko-żydowskie, odnajdywano zaginionych przyjaciół, wspominano dawne czasy. To też się liczyło w ogólnym bilansie działalności Fundacji w Polsce i miało nie mniejsze znaczenie niż samo ratowanie ginącej kultury
Można więc bez wielkiej przesady powiedzieć, że to właśnie Zygmunt Nissenbaum i jego Fundacja odegrali jedną z wiodących ról w odnowie kultury żydowskiej w Polsce. Droga, która wiodła do tego celu, prowadziła przez stare, zapomniane i zniszczone cmentarze. Kiedy wokół dawnych kirkutów wyrastały mury, a nad grobami słynnych cadyków powstawały ohele, nazwa ‘Fundacja Rodziny Nissenbaumów’ stała się znana na całym świecie. Najwięksi rabini i całe tłumy pobożnych Żydów zaczęły zjeżdżać do Polski, aby po raz pierwszy od II wojny odwiedzić miejsca, gdzie kiedyś tętniło serce żydowskiej Europy. Kock, Bobowa, Leżajsk, Lelów czy Góra Kalwaria to małe, prowincjonalne miasteczka, ale dla tysięcy Żydów były znacznie ważniejsze, niż wielkie metropolie. Tu spoczywali ich przodkowie, tu swój wieczny spoczynek znaleźli wielcy rabini i cadycy, to tu miało się zacząć odrodzenie rozbitej i pokaleczonej wspólnoty.
Fundacja wielokrotnie angażowała się w pomoc dla pielgrzymów żydowskich odwiedzających miejsca, które symbolizują dawne tradycje żydowskie. W Leżajsku, Lelowie czy Bobowej zajmowała się tak podstawowymi czynnościami jak załatwianie noclegów, odbudowa mykwy czy sprowadzanie z zagranicy koszernej żywności. Rabinom stojącym n czele organizacji zrzeszających potomków Żydów z dawnej Polski Fundacja pomagała w organizowaniu podróży po Polsce. Pomoc obejmowała m.in. wyjazdy do takich miejscowości, jak Szydłowiec, Dynów, Lelów, Bobowa, Leżajsk, Przysucha, Kraków, Nowy Sącz, Szydłowiec, Kozienice, Lublin.
W ciągu ostatnich kilkunastu lat Fundacja prowadziła prace budowlano-porządkowe na cmentarzach żydowskich w Górze Kalwarii, Szydłowcu, Dębicy, Lelowie, Leżajsku, Słubicach, Zabrzu, Czechowicach-Dziedzicach, Radomsku, Seroczynie, Krynkach, Andrychowie, Puszczy Niepołomickiej, Sochaczewie, Busku-Zdroju, Zamościu, Muszynie, Wiślicy, Sławatyczach, Szydłowie, Krościenku, Częstochowie i Bródnie (Warszawa). Prace obejmowały grodzenie i porządkowanie cmentarzy, naprawę bram i furtek, remonty i budowę oheli, prace remontowe w synagogach itp. Najnowszym projektem jest wymiana ogrodzenia na cmentarzu w Gąbinie – pierwszy etap obejmujący wykonanie 70 przęseł zostanie wykonany wiosną 2020 r.
Fundacja organizowała także sprzątanie i porządkowanie cmentarzy z udziałem młodzieży z Polski i Izraela. Tego rodzaju prace zostały wykonane m.in. na cmentarzu w Kraśniku, Łodzi, Szydłowcu i na warszawskim Bródnie. Miały one charakter edukacyjny.
Przedstawiciele Fundacji biorą co roku udział w uroczystościach związanych z historią polskich Żydów, takich jak np. jorcajty w Lelowie i Leżajsku, obchody wyzwolenia byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau, rocznice związane z likwidacją getta w Łodzi, uroczystości w Treblince, uroczystości upamiętniające powstanie w warszawskim getcie itp. Od 2013 roku Fundacja we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej organizuje uroczystość upamiętnienia ofiar II wojny światowej pochowanych w masowym grobie przy ul. Gibalskiego 21 w Warszawie.
Od 2017 roku z inicjatywy Fundacji i we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej z Polski wyjeżdża wojskowa asysta honorowa, która bierze udział w corocznych uroczystościach związanych z rocznicą wyzwolenia byłego obozu koncentracyjnego we Flossenbürgu. Jednym z więźniów tego obozu był założyciel naszej Fundacji, Zygmunt Nissenbaum.
Oprócz działalności związanej bezpośrednio z renowacją cmentarzy oraz udziałem w obchodach rocznicowych Fundacja podejmowała w Polsce także inne działania, które przysporzyły Fundacji wielu przyjaciół. W kwietniu 1990 roku w salach recepcyjnych warszawskiego hotelu Forum odbyło się spotkanie Dzieci Holokaustu, dla których Fundacja zorganizowała sederową kolację w święto Pesach. W kwietniu 1988 roku, podczas obchodów 45. rocznicy wybuchu powstania w getcie, Fundacja zorganizowała w restauracji Adria w Warszawie koszerną, czynną przez kilka tygodni restaurację. Prezes Fundacji, jego żona Sonja i syn Gideon uczestniczyli w wystawach, konferencjach i sympozjach poświęconych tematyce żydowskiej. Prezes Nissenbaum wygłaszał referaty o życiu w getcie w czasie wojny. Stałą tradycją stało się składanie wieńców i wiązanek kwiatów w miejscach pamięci narodowej, takich jak Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie czy Grób Nieznanego Żołnierza. Fundacja wspierała finansowo publikację książek poświęconych tematyce żydowskiej, konferencje naukowe, wymianę młodzieży polskiej i izraelskiej, festiwale kultury żydowskiej, festiwal filmów o tematyce żydowskiej itp. Obecny Prezes Fundacji, Gideon Nissenbaum, wygłosił dwa wykłady poświęcone historii i działalności Fundacji. Pierwszy z nich odbył się w 2013 r. w siedzibie TSKŻ, drugi w Muzeum Warszawy na Pradze w 2015 roku.
W 2010 roku Fundacja rozpoczęła pierwszy projekt edukacyjny dla młodzieży szkół średnich w Warszawie. Obejmował on cykl wykładów poświęconych historii i kulturze warszawskich Żydów. Zajęcia prowadzone były w postaci wykładów multimedialnych i odbywały się w szkołach mających swoją siedzibę na terenie gminy Targówek. Celem tych wykładów była edukacja młodego pokolenia w duchu tolerancji dla innych kultur i religii.
W 2014 r. Fundacja wsparła finansowo główną wystawę w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, jak również utworzyła Fundusz Edukacyjny Fundacji Rodziny Nissenbaumów. W latach 2015-2019 dzięki zgromadzonym w tym Funduszu środkom zrealizowano we współpracy z POLIN i Stowarzyszeniem Żydowski Instytut Historyczny pięć letnich projektów edukacyjnych z udziałem studentów z Polski, Izraela i Niemiec, a później także Ukrainy. Ich celem było propagowanie wiedzy o historii i kulturze polskich Żydów.
Fundacja jest jednym z 21 Znamienitych Sponsorów Muzeum Historii Żydów Polskich.
Od stycznia 2019 roku Prezesem Zarządu Fundacji jest Gideon Nissenbaum.